quarterly journal of fiscal and Economic policies

fa نابرابری به‌مثابه مسأله‌ای نهادی و سیاسی: بازخوانی انتقادی آثار توماس پیکتی Inequality as an Institutional and Political Problem: A Critical Re-reading of Thomas Piketty’s Works تخصصي Special پژوهشي Research برابری و عدالت اجتماعی از دیرینه‌ترین مباحث علوم اجتماعی و اقتصاد سیاسی‌اند، اما روندهای معاصر نشان می‌دهد که نابرابری همچنان یکی از چالش‌های محوری قرن بیست‌ویکم باقی مانده است. در ایران، بخش مهمی از ادبیات موجود یا بر شاخص‌های کمّی نابرابری تمرکز دارد یا به مباحث کلی هنجاری بسنده می‌کند، بی‌آنکه پیوندی منسجم میان تحلیل تاریخی، ابعاد نهادی و پیامدهای بین‌نسلی نابرابری برقرار سازد. مقاله حاضر با هدف پر کردن این خلأ، به بازخوانی نظام‌مند و انتقادی آثار توماس پیکتی می‌پردازد. رویکرد پژوهش بر تلفیق تحلیل‌های تاریخی–کمّی بلندمدت درباره توزیع درآمد و ثروت با نقد فلسفی–اخلاقی مفاهیم عدالت استوار است. روش تحقیق شامل تحلیل تاریخی–مقایسه‌ای، مرور انتقادی ادبیات و تحلیل گفتمان آثار پیکتی در پیوند با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی است. این چارچوب امکان می‌دهد نابرابری نه صرفاً به‌عنوان پدیده‌ای اقتصادی، بلکه به‌مثابه مسئله‌ای نهادی، سیاسی و هنجاری بررسی شود. یافته‌های پیکتی نشان می‌دهد که نابرابری محصول اجتناب‌ناپذیر سازوکار بازار نیست، بلکه نتیجه طراحی نهادی، تمرکز قدرت و انتخاب‌های سیاسی است. شواهد تاریخی بیانگر آن است که دوره‌هایی با سیاست‌های بازتوزیعی قوی، مالیات‌های تصاعدی و کالازدایی از خدمات عمومی، با کاهش پایدار نابرابری همراه بوده‌اند، در حالی که چرخش‌های نئولیبرالی به بازتولید الگوهای تاریخی نابرابری انجامیده‌اند. مقاله حاضر با برجسته‌سازی پیوند میان تحلیل اقتصادی و نقد اخلاقی، می‌کوشد چارچوبی تحلیلی و بومی‌پذیر برای فهم و سیاست‌گذاری نابرابری در ایران ارائه دهد. Equality and social justice have long occupied a central place in social science and political economy; yet contemporary developments indicate that inequality remains one of the defining challenges of the twenty-first century. In Iran, a significant gap in the existing literature arises from the scarcity of studies that simultaneously address the historical roots, institutional structures, and intergenerational consequences of inequality while offering analytically coherent and context-sensitive policy frameworks. This article seeks to address this gap through a systematic and critical re-reading of Thomas Piketty’s works. The study integrates long-term quantitative analyses of income and wealth distribution with a normative and ethical critique of justice, thereby enabling a multidimensional understanding of inequality as an economic, political, and institutional phenomenon. The main research questions examine: (1) how a comprehensive conception of equality encompassing economic, political, and social dimensions can be developed through the synthesis of historical and philosophical approaches; (2) what institutional, historical, and ideological factors underlie the reproduction of inequality; and (3) which national and global policy strategies may contribute to sustainable inequality reduction and intergenerational justice. Methodologically, the article employs a historical–comparative approach combined with a critical review of the literature. Long-term historical data on income and wealth distribution are analyzed alongside discourse analysis of Piketty’s writings and key concepts of justice in modern political philosophy. This framework allows for both the reconstruction of historical trajectories of inequality and a normative evaluation of proposed policy responses. The findings drawn from Piketty’s work suggest that inequality is not an inevitable outcome of market forces but rather the product of institutional arrangements and the concentration of economic and political power. Historical periods marked by strong redistributive policies, progressive taxation, and the decommodification of public services have been associated with sustained reductions in inequality, whereas neoliberal policy shifts have contributed to its resurgence. By foregrounding the institutional and political dimensions of inequality and linking economic analysis to moral critique, this article contributes to the Iranian literature on equality and social justice and proposes an analytically grounded framework for context-sensitive policymaking. برابری, عدالت بین‌نسلی, بازتوزیع, مردم سالاری‌اقتصادی, توماس پیکتی Equality, Inequality, Intergenerational justice, Economic democracy, Piketty 188 229 http://qjfep.ir/browse.php?a_code=A-10-1-22&slc_lang=fa&sid=1 Davood Manzoor داوود منظور manzoor@isu.ac.ir 10031947532846009698 10031947532846009698 Yes Associate Professor of Islamic Studies and Economics, Faculty of Islamic Studies and Economics, Imam Sadiq University دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)